Narzędzie do oceny funkcjonalnej umiejętności społecznych w 8 obszarach zgodnie z metodologią Węglarz i Bentkowskiej: narzędzie wspomagające (PDF)

NARZĘDZIE OCENY FUNKCJONALNEJ UMIEJĘTNOŚCI SPOŁECZNYCH
w 8 obszarach zgodnie z Relacyjną Metodologią TUS Węglarz i Bentkowskiej
Autorka: Joanna Węglarz

W ocenie funkcjonalnej nie wystarczy sprawdzić, czy dziecko potrafi wykonać zadanie. Ważne jest, czy i kiedy korzysta z umiejętności w codziennym życiu, co ją utrudnia, co pomaga i jakiego poziomu wsparcia dziecko potrzebuje.

Narzędzie oceny funkcjonalnej umiejętności społecznych pomaga uporządkować obserwacje i opisać funkcjonowanie społeczne dziecka w 8 obszarach: emocje, normy społeczne, komunikacja, teoria umysłu, samowiedza i samoświadomość, asertywność, radzenie sobie w sytuacjach trudnych oraz współpraca. Ocena może odbywać się zarówno w interakcji 1 na 1, jak i podczas zajęć grupowych TUS.

OCENA FUNKCJONALNA A AKTUALNE PRZEPISY OŚWIATOWE
Narzędzie uwzględnia wymagania rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 2 marca 2026 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz.U. 2026 poz. 428, § 7 ust. 6–7 i § 8), obowiązujących od 1 września 2026 r. Przepisy wskazują m.in. na potrzebę uwzględniania aktywności i uczestniczenia dziecka, wpływu barier i ułatwień w środowisku, funkcjonowania społecznego i emocjonalnego, charakteru trudności oraz informacji pochodzących z różnych źródeł – i na tych elementach opiera się narzędzie.

Narzędzie służy pogłębionej ocenie funkcjonalnej umiejętności społecznych – jednego z obszarów codziennego funkcjonowania dziecka – i dostarcza uporządkowanych danych do opisu funkcjonowania oraz planowania wsparcia. Nie zastępuje pełnej oceny funkcjonalnej prowadzonej w postępowaniu poradni ani nie jest standaryzowanym testem diagnostycznym.

Publikacja powstała z myślą o trenerach TUS, pedagogach, psychologach i terapeutach pracujących z dziećmi, które potrzebują wsparcia w obszarze kompetencji społecznych.

TO NARZĘDZIE JEST DLA CIEBIE, JEŚLI:
– chcesz opisywać funkcjonowanie dziecka zgodnie z aktualnymi przepisami, a nie tylko wskazywać, czego nie potrafi;
– szukasz jasnej struktury oceny zamiast działania intuicyjnego;
– chcesz odróżnić brak umiejętności od sytuacji, w której kompetencja jest obecna, ale chwilowo niedostępna – np. z powodu przeciążenia, lęku, presji czasu, trudności językowych, wykonawczych lub sensorycznych;
– zamiast globalnego wniosku „dziecko nie potrafi współpracować” chcesz opisać, w jakich sytuacjach współpraca jest dostępna, co ją utrudnia i jakie wsparcie pomaga;
– przytłacza Cię chaos w dokumentacji i potrzebujesz gotowych arkuszy, które prowadzą od obserwacji do planu wsparcia;
– pracujesz z dziećmi neuroróżnorodnymi i nie chcesz dopasowywać ich do jednego wzorca zachowania.

KORZYŚCI PRACY Z NARZĘDZIEM:
– zyskujesz model oceny oparty na 6 pytaniach: co dziecko potrafi, co sprawia trudność, kiedy kompetencja jest dostępna, co utrudnia, co pomaga i czy umiejętność się generalizuje;
– otrzymujesz obserwacyjną skalę poziomu potrzebnego wsparcia (0–4);
– wiesz, jak łączyć informacje z różnych źródeł: obserwacji naturalnych interakcji, rozmowy z dzieckiem, informacji od rodziców, nauczycieli i specjalistów, analizy dokumentacji oraz zadań i scenek;
– dowiadujesz się, kiedy warto pogłębić ocenę i jak opisywać wynik, by prowadził bezpośrednio do planowania wsparcia;
– dostajesz opis rozwoju umiejętności na różnych etapach życia, zestawienia norm wiekowych i orientacyjne wskaźniki rozwojowe;
– otrzymujesz gotowe zadania, gry i ćwiczenia do pracy indywidualnej i grupowej;
– masz przykładowe cele operacyjne i wskazówki do pracy metodą TUS;
– zyskujesz gotowe arkusze i Profil Funkcjonowania Społecznego Dziecka, które pozwalają monitorować zmianę w czasie.

NARZĘDZIE SKŁADA SIĘ Z:
– 176 stron,
– wprowadzenia: czym jest ocena funkcjonalna, ocena funkcjonalna a aktualne przepisy oświatowe, jak korzystać z narzędzia, skala poziomu potrzebnego wsparcia, źródła informacji, bariera czy brak kompetencji, kiedy warto pogłębić ocenę, jak opisywać wynik, perspektywa neuroróżnorodności,
– 8 rozdziałów:

1. Emocje
   – rozpoznawanie i rozumienie własnych emocji (w tym rola interocepcji), regulacja własnych emocji, rozpoznawanie i rozumienie emocji innych osób, konstruktywne reagowanie na emocje innych osób;
   – rozwój emocjonalny na różnych etapach życia;
   – ocena funkcjonalna obszaru emocji i jak rozumieć trudności w tym obszarze;
   – planowanie pracy, przykładowe cele operacyjne i propozycje ćwiczeń;
   – profil funkcjonalny – emocje.
2. Normy społeczne
   – rozumienie norm społecznych, stosowanie norm społecznych, negocjowanie zasad;
   – zestawienie norm wiekowych, diagnoza w interakcji 1 na 1 i podczas zajęć grupowych TUS, co może niepokoić;
   – przykładowe zadania, gry i ćwiczenia.
3. Komunikacja
   – inicjowanie kontaktu i konwersowanie, mowa opowieściowa, zadawanie pytań, komunikacja niewerbalna;
   – zestawienie norm wiekowych, diagnoza w interakcji 1 na 1 i podczas zajęć grupowych TUS, co może niepokoić;
   – przykładowe zadania, gry i ćwiczenia.
4. Teoria umysłu
   – zauważanie innych i świadomość innych umysłów, rozumienie perspektywy i fałszywych przekonań, rozumienie intencji i emocji innych osób;
   – zestawienie norm wiekowych, diagnoza w interakcji 1 na 1 i podczas zajęć grupowych TUS, co może niepokoić;
   – przykładowe zadania, gry i ćwiczenia.
5. Samowiedza i samoświadomość
   – samoobserwacja i rozpoznawanie własnych stanów oraz potrzeb, samoopis i autoprezentacja, rozwijanie własnego potencjału, podobieństwa i różnice pomiędzy ludźmi;
   – orientacyjne wskaźniki rozwojowe i ocena funkcjonalna całego obszaru;
   – zadania indywidualne i grupowe, wskazówki do pracy metodą TUS, przykładowe cele operacyjne;
   – profil funkcjonalny – samowiedza i samoświadomość.
6. Asertywność
   – wyrażanie własnego zdania, potrzeb i uczuć; określanie, komunikowanie i ochrona własnych granic; respektowanie cudzych przekonań, opinii, uczuć i granic;
   – orientacyjne wskaźniki rozwojowe i ocena funkcjonalna całego obszaru;
   – zadania indywidualne i grupowe, wskazówki do pracy metodą TUS, przykładowe cele operacyjne;
   – profil funkcjonalny – asertywność.
7. Radzenie sobie z sytuacjami trudnymi
   – radzenie sobie ze stresem, poznawcza zmiana nastawienia do sytuacji trudnej, rozwiązywanie problemów;
   – zestawienie norm wiekowych, diagnoza w interakcji 1 na 1 i podczas zajęć grupowych TUS, co może niepokoić;
   – przykładowe zadania, gry i ćwiczenia.
8. Współpraca
   – wspólne działanie w grupie, przyjmowanie ról, dbanie o relacje i efekty zespołu;
   – orientacyjne wskaźniki rozwojowe i ocena funkcjonalna całego obszaru;
   – zadania indywidualne i grupowe, wskazówki do pracy metodą TUS, przykładowe cele operacyjne;
   – profil funkcjonalny – współpraca.

– arkuszy do druku:

• tabela oceny umiejętności w 8 obszarach,
• tabela zbiorcza dla grupy,
• szablon tabeli do diagnozy umiejętności społecznych w trakcie interakcji 1 na 1,
• arkusz podsumowania obserwacji dziecka w 8 obszarach umiejętności społecznych,
  – Profilu Funkcjonowania Społecznego Dziecka: podsumowanie oceny funkcjonalnej w 8 obszarach, synteza funkcjonalna (mocne strony, umiejętności rozwijające się, trudności, warunki nasilające trudność, bariery środowiskowe, czynniki ułatwiające i dostosowania, strategie, które już działają, generalizacja, różnice między informacjami od dziecka, rodziców, szkoły i specjalistów) oraz priorytety i plan wsparcia,
  – bibliografii.

Narzędzie pomaga przejść od obserwacji do rzetelnego opisu funkcjonowania dziecka – i od opisu do konkretnego planu wsparcia.

Narzędzie w wersji PDF to ekspresowe rozwiązanie, które pozwoli zaoszczędzić Twój czas – po jego zakupie już po kilku chwilach na Twojej skrzynce mailowej znajdziesz gotowy plik do druku.

* Materiały powstały w oparciu o 8 obszarów umiejętności społecznych w ramach Relacyjnej Metodologii TUS Węglarz i Bentkowskiej.